JUSZCZYNA

“Gdzie zielone pną się stoki
Gdzie płyną rwące potoki
Tutaj właśnie jest Juszczyna
Najpiękniejsza to kraina”

 

Malownicza wieś, posiadająca tytuł „Piękna Wieś Województwa Śląskiego”, leży w obrębie Żywieckiego Parku Krajobrazowego. Posiada niezwykłe górskie punkty widokowe, skąd rozpościera się panorama miasta Żywiec. Stąd też prowadzi żółty szlak na Przybór, Juszczynkę, Słowiankę i dalej na Romankę i Rysiankę. Biegnie tędy również szlak rowerowy oraz ścieżka spacerowa na Lachowe Młaki. Wzdłuż głównej drogi biegnącej przez wioskę, znajdują się liczne obiekty małej architektury sakralnej. Rzeźba Matki Boskiej Różańcowej z Dzieciątkiem z II poł. XIX w. to figura, stojąca na końcu wsi, gdzie co roku 15 VIII obchodzi się tam uroczystość Matki Boskiej Zielnej, na którą mieszkańcy przybywają tradycyjnie z bukietami zielnymi.

W wiosce tej odnaleźć można przykłady bogatych tradycji bibułkarskich, które są przekazywane z pokolenia na pokolenie. Słynną twórczynią w tej dziedzinie jest Pani Maria Grzegorek, której twórczość była wielokrotnie nagradzana i prezentowana na całym świecie. Wybitną postacią jest także Pan Andrzej Murański – zielarz, góralski przepowiadacz pogody oraz znany twórca i gawędziarz ludowy. Jego twórczość i „pogodki” są znane w całym regionie. Otrzymał on także Odznakę Zasłużonego Działacza Kultury.

Na terenie Juszczyny działa wiele organizacji min:Gminna Biblioteka Publiczna, Koło Gospodyń Wiejskich, Ochotnicza Straż Pożarna, Ludowy Klub Sportowy Juszczyna, Świetlica środowiskowa dla dzieci oraz Klub Seniora Wrzos.

Na środku wsi stoi niewielki lecz piękny Kościół p.w. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. Jest to jedyny drewniany obiekt sakralny na terenie gminy. Do budowy tego kościoła przyczynił się sam Arcyksiążę Karol Stefan Habsburg. Impulsem do jego powstania była pamiętna dla mieszkańców data 16 lipca 1908 roku, kiedy to w wyniku oberwania chmury gwałtownie wezbrał przepływający przez wieś potok. Powódź zniszczyła wówczas część wsi, a życie straciło 21 mieszkańców.

Znajdują się tutaj także:

  • Strażnica OSP
  • Szkoła Podstawowa i niegdyś Gimnazjum
  • Filia Gminnej Biblioteki Publicznej
  • Koło Gospodyń Wiejskich
  • plac zabaw, boisko sportowe z nawierzchnią syntetyczną „ORLIK”
  • szlaki rowerowe
  • resztki typowego budownictwa drewnianego i wiejskiego
  • Buk – pomnik przyrody

Legenda głosi, że nazwa wsi pochodzi już z czasów szlachcica Mikołaja Komorowskiego i wywodzi się od imienia Justyna. W odległych czasach żyła na terenach Żywiecczyzny bardzo bogata wdowa zwana Józefą miała wielkie obszary pola i prowadziła wielką hodowlę bydła i owiec. Józefa miała córkę o imieniu Justyna, której przekazała części tych obszarów i od jej imienia powstała nazwa wioski Juszczyna. Z kolei Andrzej Komoniecki, sławetny Wójt Żywiecki w swej kronice pisze iż, „Juszczyna przezwana, iż pod lasem nad wolą pańską już zaczęła się ta wieś”

Juszczyna to wieś położona w Beskidzie Żywieckim, ciągnąca się wzdłuż potoku o tej samej nazwie, który jest prawobrzeżnym dopływem Soły. Wieś liczy około 1746 mieszkańców, a jej powierzchnia wynosi 1641 ha. Do dnia dzisiejszego w miejscowości nie nazwano ulic, jednak nie stanowi to dużej przeszkody w lokalizacji konkretnych miejsc i budynków, bowiem w świadomości mieszkańców funkcjonuje podział na place. Etymologia tych nazw wywodzi się najczęściej od nazwisk osadników, bądź jest związana z pracą jaką wykonywali.

Historia rozpoczyna się ok. XV wieku. Juszczyna była wsią powoźną, co oznaczało, że była obowiązana do użyczania koni i wozów do przewożenia przedmiotów należących do panów żywieckich. Autor Dziejopisu Żywieckiego wspomina iż w 1630 roku na terenie państwa żywieckiego grasowała banda hetmana Sebastiana  Burego „taż kampania w dzień święta Nawiedzenia Panny Maryjej [2 VIII] na Trzebini i Juszczynie hałasy czyniła i potem do Milówki zaszła”. Sebastian Bury skończył niebawem swój żywot ponieważ po dotarciu do Milówki i długim hulaniu w karczmie, stracił swą czujność i został otoczony przez mieszczan na czele ze starostą żywieckim Krzysztofem Czarneckim i schwytany. Pojmanych zaprowadzono przed trybuna. Zrobiono z tego procesu widowisko, aby przestrzec wszystkich innych przed wstępowaniem do zbójeckich band. Zbójników ćwiartowano, a Burego jako hetmana powieszono na haku. Legenda głosi, że kiedy kat wbił mu hak w bok ten zawołał; „Wio Bury do góry”

Po I rozbiorze Polski znalazła się pod panowaniem austriackim w granicach historycznego Królestwa Galicji i Lodomerii. Pod rządami Cesarstwa Habsburgów Polacy mogli sobie pozwolić na większą swobodę niż w innych zaborach. Kiedy w 1866 roku wprowadzono reformy józefińskie doszło do istotnych zmian, które objęły swoim zasięgiem nie tylko gospodarkę, czy politykę ale również kulturę. Z reform tych wywodzi się dzisiejszy podział na place, gdyż ma on związek z chłopami uprawnionym do poboru drzewa z lasów dworskich. Po wejściu w życie zmian każda wieś stała się gminą mającą własną zwierzchność i będąca reprezentowaną przez Radę Gminy. Reformy te w konsekwencji doprowadziły do polepszenia się bytu chłopów. Jednym z tragiczniejszych momentów w historii wsi była największa powódź ówczesnego czasu, najbardziej dotkliwa w skutkach w całej Galicji. 16 lipca 1908 roku nastąpiło oberwanie chmury, opady były tak wielkie, iż pozrywało mosty, woda doprowadziła do zniszczenia dróg i domostw. W owym czasie zginęło 21 osób, jedno z podań mówi o tym, że w czasie powodzi jednym z poszkodowanych był 12 letni chłopiec, którego woda zabrała, znalazł go jeden z służących Arcyksięcia Karola Habsburga, a ten wziął go na wychowanie.  Po powodzi, aby podziękować Bogu za ocalenie postawiono na początku wsi metalowy krzyż z wizerunkiem Chrystusa, a aż do dzisiaj 14 września każdego roku odprawiane są tam Msze Święte. Podczas I wojny światowej Juszczynianie walczyli po stornie Austro – Węgier, należeli do Związku Strzeleckiego i Towarzystwa Gimnastycznego Sokół. 11 listopada 1918 roku po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, w wyniku wielu sprzecznych interesów wybuchła wojna polsko – bolszewicka, kiedy to część mieszkańców poszła w bój pod wodzą Marszałka Piłsudskiego. Lata międzywojnia przyniosły względny spokój. Jednym z ważniejszych wydarzeń w tym okresie było powstanie szkoły w 1924 roku, wcześniej bowiem istniała tzw. „szkoła zimowa” oraz budowa kościoła, którą ukończono w 1927 roku. Jednym z fundatorów był arcyksiążę Karol Stefan Habsburg i hrabina Suska. Dramat wojny, jaki rozegrał się w latach 1939 – 1945 to przede wszystkim wysiedlenia rodzin, wywózki do Auschwitz i terror niemieckiego osadnika Czabana, pod którego władzą znajdowała się wieś. W czasie okupacji Juszczyna należała  do okręgu urzędowego w Cięcinie.